A recuperación patrimonial da Misa medieval de San Telmo: os vestixios musicais da Catedral de Tui





Música no Claustro 2022, festival de música, patrimonio e creación con sede na Catedral de Tui, impulsa a recuperación patrimonial da Misa medieval de San Telmo. Un innovador proxecto de salvagarda e divulgación que recupera e pon en valor os vestixios musicais e relixiosos da Catedral de Tui.


O sábado 23 e o domingo 24 de abril, durante a festas patronais de San Telmo e como preámbulo á 16ª edición do festival, celébrase unha xornada de estudo multidisciplinar que reúne ás principais eminencias da materia e un concerto extraordinario a cargo de Seconda Pratica, un ensemble de música antiga que chega dende os Países Baixos.


No Arquivo Catedralicio consérvase Pasionario Tudense, un códice datado no século XIII que contén o oficio de Pedro González, ao que agora denominamos Misa medieval de San Telmo. Este manuscrito, partitura en notación aquitana sobre liña vermella, ofrece a testemuña de maior significancia sobre a praxis relixiosa e cultural desenvolta ao redor da festividade do Corpo Santo na Catedral tudense durante a Idade Media. En paralelo ao valor musical e cultural desta partitura inédita de canto gregoriano, a Misa medieval de San Telmo contén a primeira referencia documental de Pedro González Telmo como patrón dos navegantes.


Esta xornada de estudo e concerto conta co apoio e compromiso do Cabido Catedralicio, do Concello de Tui e da Secretaría Xeral de Cultura da Xunta de Galicia, sendo a primeira liña de actuación do Plan Director Música no Claustro 2022-2027 nos horizontes da celebración do VIII centenario da Catedral de Tui, o Plan Catedrais Xacobeo 2027 e a participación de Música no Claustro no deseño da xornada inaugural da candidatura Braga’27 Cidade Europea da Cultura.

SÁBADO, 23 de abril de 2022: Xornada de estudo no antigo convento de San Domingos


 

Xornada de estudo sobre a Misa medieval de San Telmo no antigo convento de San Domingos e actual Sede da UNED en Tui, en formato híbrido (presencial e zoom)

Matrícula gratuíta >> Inscrición neste enlace ata o venres 22 de abril. As persoas inscritas teñen as últimas indicacións no seu correo electrónico. Para calquera dúbida contactar en contacto@musicanoclaustro.com


11.30h.- SAMUEL DIZ
A Misa medieval de San Telmo: unha recuperación patrimonial holística
Intérprete, investigador musical, director artístico do festival Música no Claustro e autor do TFM "Recuperación patrimonial da Misa Medieval de San Telmo" do máster de patrimonio cultural e museoloxía da Universidade Internacional de Valencia.

12h.- JOSÉ DIÉGUEZ DIEPPA
Liturxia e culto a Pedro González no Pasionario Tudense
Sacerdote diocesano de Tui-Vigo, delegado episcopal de liturxia, deán-presidente do Cabido da Catedral de Tui, e autor da tese de licenciatura "O manuscrito 1 do Arquivo Capitular da Catedral de Tui: descrición e estudio comparativo" no Pontificio Ateneo Sant'Anselmo.

12.30h.- AVELINO BOUZÓN GALLEGO
O Pasionario Tudense: un códice peregrino
Sacerdote diocesano de Tui-Vigo, licenciado en Historia Eclesiástica e Diplomado en Arquivística e Biblioteconomía. Párroco de San Bartolomeu de Rebordáns (Tui) e coéngo-arquiveiro da Catedral de Tui.

13h.- CARMEN MANSO PORTO
Pedro González, frade da Orde de Predicadores: misión apostólica, culto e iconografía en Galicia
Doutora en Historia da Arte pola Universidade Complutense de Madrid e responsable da sección de cartografía e artes gráficas Biblioteca da Real Academia de Historia. Entre as súas numerosas publicacións destaca o artigo "Reflexiones sobre la catedral románica y gótica de Santa María de Tui" e a publicación editorial en dous tomos "Arte gótico en Galicia: los Dominicos".

***

16,30h.- MANUEL REY OLLEROS
Inventario e catalogación dos pergamiños musicais do Arquivo da S.I. Catedral de Tui
Sacerdote diocesano de Ourense, doutor en Historia da Arte e da Música pola Universidade de Santiago de Compostela. Organista da Catedral de Ourense, doutor en canto gregoriano polo Pontificio Istituto di Música Sacra de Roma e autor do libro "A música medieval en Pontevedra: pergaminos del Archivo Capitular de Tui".

17,30h.- MANUEL PEDRO FERREIRA
Identidade local e propios litúrxicos: un contexto para a Misa de San Telmo
Doutor en musicoloxía pola Princeton University e profesor na Universidade Nova de Lisboa. Entre as súas publicacións editoriais destacan "Musical Exchanges 1100-1650. Iberian Connections" ou "Aspectos da música medieval no Occidente peninsular". É director do proxecto de dixitalización PEM-Portuguese Early Music Database.

18,30h.- Mesa redonda co ensemble SECONDA PRATICA
Metodoloxía e praxis musical na recuperación sonora da Misa medieval de San Telmo
Seconda Pratica propón unha recuperación sonora en concerto da Misa medieval de San Telmo de acordo a cuestións históricas, creando un imaxinario suplemento polifónico desta música, tal e como sucede en outras fontes coetáneas como o Códice Calixtino. Esta praxis ten cabida nas partes musicais de carácter silábico, como a extensa Prosa, onde é posible a aplicación dun organum florido. Xunto aos cantos directos do Introito ou a Comunión, cantados únicamente por un solista, aplícanse cantos responsoriais, coa alternancia de solistas e coro nos Aleluias.

DOMINGO, 24 de abril de 2022: Concerto de Seconda Pratica na S.I. Catedral de Tui (17,30h)




A Misa medieval de San Telmo. Recuperación sonora dos vestixios musicais da S.I. Catedral de Tui polo ensemble Seconda Pratica.


Seconda Pratica é un ensemble de música antiga con sede nos Países Baixos que busca atopar unha voz moderna para a música do pasado. O seu principal obxectivo é romper a fenda entre a investigación, a interpretación e o público, traendo o patrimonio musical histórico á actualidade para revitalizado como experiencia vital compartida.

Seconda Pratica foi o primeiro ensemble beneficiario do programa europeo EEEmerging, ten actuado nos principais festivais de música antiga como Festival d'Ambronay, Utrecht Early Music Festival, Innsbrucker Festwochen der Alten Musik ou o Internationale Händel-Festspiele Göttingen. O seu último traballo discográfico está dedicado á música de Josquin des Prez e foi dirixido pola medievalista Rebecca Stewart.

A formación elexida para este concerto está formada por Sofia Pedro, soprano; Tim Braithwaite, contralto; Jonatan Alvarado, tenor, e Nuno Atalaia, baixo.


COMO ASISTIR AO CONCERTO?

▪️ Acceso gratuíto por orde de chegada e recomendado para persoas adultas

▪️ Capacidade máxima para 300 persoas, cun 25% do aforamento con visibilidade reducida

▪️ Abrimos as portas de acceso aos públicos ás 17 horas

▪️ Solicitamos non reservar localidades na cola ou no interior do templo

▪️ O concerto será gravado, polo que solicitamos silencio durante a duración do mesmo

▪️ Non se permite a entrada unha vez comezado o concerto e as persoas deberán permanecer sentadas durante a duración do mesmo

▪️ A duración aproximada do concerto será de 75 minutos

▪️ Recomendamos o uso responsable de máscara nun compromiso coas persoas de maior vulnerabilidade e ante a imposibilidade de manter unha distancia interpersoal de 1,5 metros

▪️ O concerto terá unha duración duns 75 minutos

▪️ Non está permitido comer nin beber no interior do templo

▪️ Non hai baños dispoñibles no interior do templo durante o concerto

▪️ Dispomos de acceso dispoñible para persoas con mobilidade reducida


 

Música no Claustro recupera os vestixios musicais da Catedral de Tui nun concerto extraordinario nas festas patronais de San Telmo



  • O códice Pasionario Tudense contén a Misa Medieval de San Telmo, unha partitura inédita de canto gregoriano en notación aquitana sobre liña vermella que se recupera no concerto do ensemble Seconda Pratica o domingo 24 de abril ás 17,30h na Catedral de Tui.

  • En paralelo a esta recuperación patrimonial, o sábado 23 de abril celébrase unha xornada de estudo que reúne na sede tudense da UNED a diferentes especialistas na materia, como a historiadora Carmen Manso Porto da Biblioteca da Real Academia de la Historia, ou o musicólogo Manuel Pedro Ferreira da Universidade Nova de Lisboa.

  • Esta recuperación patrimonial conta co apoio do Cabido catedralicio, do Concello de Tui e da Secretaría Xeral de Cultura da Xunta de Galicia, e enmárcase como preámbulo nas celebracións do VIII centanario da Catedral de Tui en 2025 e o Plan Catedrais Xacobeo 2027, así como a participación de Música no claustro coma festival internacional convidado á candidatura Braga’27 Cidade Europea da Cultura.

O 6 de abril de 2022 a Catedral de Tui acolle a presentación do concerto de recuperación patrimonial da Misa Medieval de San Telmo, unha partitura inédita de canto gregoriano en notación aquitana sobre liña vermella que se conserva no códice Pasionario Tudense do arquivo da S.I Catedral de Tui. Música no Claustro, festival de música, patrimonio e creación con sede na Catedral de Tui dende o ano 2005, impulsa este relevante e innovador proxecto de salvagarda, estudo e divulgación do patrimonio musical, cultural e relixioso catedralicio como preámbulo da celebración do VIII centenario da Catedral de Tui no ano 2025.



Don José Diégez Dieppa, Deán do Cabido catedralicio, deu a benvida ao acto destacando que esta recuperación “é o pórtico de Música no Claustro 2022 e ten como motivo fundamental a celebración do noso padroeiro San Telmo. Un proxecto musical que pon en valor o patrimonio cultural e relixioso da nosa Catedral, sendo a testemuña da evolución da liturxia na diocese dende o século XIII ata ben entrado o século XIV”.

A concelleira de cultura e ensino Sonsoles Vicente manifestou que “esta actividade demostra que o patrimonio, entendido como a nosa cultura, a nosa tradición e historia, está moi vencellado ás nosas vidas e para o Concello de Tui é un orgullo que este concerto forme parte das festas patronais de San Telmo”. Don Avelino Bouzón, arquiveiro da Catedral de Tui, sinalou “o carácter peregrino deste códice tras estar presente en exposicións en Varsovia, Praga ou a mostra Códices na Cidade da Cultura. Con frecuencia recibimos a solicitude de fragmentos do mesmo para o seu estudo, o que nos fai pensar na súa futura dixitalización”.

Samuel Diz, director de Música no Claustro, enmarcou esta recuperación patrimonial nos horizontes da celebración do VIII centenario da Catedral de Tui, o Plan Catedrais Xacobeo 2027 e a participación de Música no Claustro no deseño da xornada inaugural da candidatura Braga’27 Cidade Europea da Cultura. Uns horizontes “cheos de ilusión e retos entre dous polos: a recuperación e divulgación do patrimonio catedralicio en paralelo a unha estratexia de dixitalización que permita o acceso ao festival a calquera persoa dende calquera lugar do mundo”. As singularidades musicais desta partitura de canto gregoriano con texto en latín requiren da interpretación dun grupo vogal de música antiga especializado, con coñecementos específicos litúrxicos e de notación musical aquitana sobre liña vermella. Chegado dende os Países Baixos, o ensemble Seconda Pratica está formado pola soprano Sofia Pedro, o contralto Tim Braithwaite, o tenor Jonatan Alvarado e o baxio Nuno Atalaia.


Samuel Diz mostrou as particularidades do pergamiño da Misa medieval de San Telmo ás persoas asistentes, pondo a atención “en que esta partitura é a primeira testemuña documental da protección de Pedro González Telmo como patrón dos mariñeiros e navegantes, dulía que o universalizou dende o seu Frómista natal a Sevilla, San Sebastián ou Bos Aires, así como a México onde a festividade de San Telmo está recollida como manifestación do patrimonio inmaterial ou a Porto Rico, onde se descubriu recentemente un fresco coa representación do fraile dominico nunha igrexa do século XVI. Unha universalidade que nos ilusiona nesta recuperación e salvagarda do patrimonio cultural e relixioso local”.

O sábado 23 de abril, previo a recuperación sonora en concerto, a sede tudense da UNED acolle unha xornada de estudo que reúne ás principais eminencias da materia, pondo en diálogo os traballos do musicólogo galego Manuel Rey Olleros, quen ten realizado a catalogación do repertorio medieval das catedrais galegas, coas investigacións sobre a iconografía medieval de San Telmo realizadas pola historiadora Carmen Manso Porto da Biblioteca da Real Academia de la Historia, e o profundo coñecemento do musicólogo Manuel Pedro Ferreira da Universidade Nova de Lisboa no legado musical de conventos, mosteiros e catedrais no contexto ibérico. Esta xornada de estudo desenvolverase nun formato híbrido, con participación presencial ou vía zoom con previa inscripción

Nesta rolda de prensa, o alcalde tudense Enrique Cabaleiro recoñeceu “a inmensa gratitude aos promotores de Música no Claustro por este traballo de recuperación e posta en valor do patrimonio do conxunto catedralicio que é a alma do noso concello, e solicitou a implicación de toda a sociedade tudense nesta celebración de San Telmo”.

Pechou o acto o bispo Don Luis Quinteiro mencionando o “fito importante para a Catedral da recuperación destas testemuñas musicais do século XIII, querendo agradecer o esforzo de Música no Claustro, xa maduro, que ofrece novas perspectivas desta Catedral, alma da nosa cidade, da nosa diocese, de Galicia, da nosa fe cristiana e da nosa cultura”. E continou sinalando “que a nosa historia é unha fonte permanente de rexenerar vida e de creación para o presente. Isto é moi importante neste momento no que necesitamos perspectivas, razóns, puntos de unión para afrontar o noso futuro”.




Música no Claustro 2022: do 1 ao 7 de agosto no claustro da Catedral de Tui

 



A 16ª edición de Música no Claustro terá lugar do 1 ao 7 de agosto de 2022. Un programa de concertos e outras actividades que gardamos en segredo ata o mes de xullo.